काठमाडौ । मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा गम्भीर दबाब उत्पन्न भएपछि भारतका सरकारी इन्धन कम्पनीहरूले पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा पुनः वृद्धि गरेका छन्। देशको इन्धन बजारमा निरन्तर अस्थिरता थप्दै पछिल्लो १० दिनभित्र गरिएको यो चौथो मूल्यवृद्धि हो। गत फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु भएयता भारतमा अटोमोबाइल इन्धनको मूल्य करिब पाँच प्रतिशतले बढिसकेको छ। इरान र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलघाँटी क्षेत्रमा चुलिएको तनावका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख कोरिडोरमा अवरोध सिर्जना भएपछि यसको प्रत्यक्ष असर भारतीय बजारमा देखिएको हो।
आधा कच्चा तेल जोखिमपूर्ण जलमार्गबाट आयात
विश्वकै तेस्रो ठुलो तेल आयातकर्ता मुलुक भारतले आफ्नो कुल कच्चा तेलको करिब आधा हिस्सा यही संवेदनशील हर्मुज जलमार्ग हुँदै भित्र्याउने गर्छ। उक्त क्षेत्रमा आपूर्ति जोखिम बढेसँगै घरेलु बजारमा मूल्य समायोजन गर्नैपर्ने दबाब सरकार र तेल कम्पनीहरूमाथि परेको छ। पछिल्लो निर्णयसँगै देशभर इन्धनको मूल्यमा औसत दुई रुपियाँ (करिब ०.०२ अमेरिकी डलर) भन्दा बढीको वृद्धि भएको छ। नयाँ मूल्य सूचिअनुसार राजधानी नयाँदिल्लीमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर ९९.५ रुपियाँबाट बढेर १०२.१२ रुपियाँ पुगेको छ भने डिजेलको मूल्य ९५.२० रुपियाँ कायम भएको छ।
‘इन्धन खपतमा अनुशासन आवश्यक’
यो मूल्यवृद्धि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति जोगाउन इन्धन खपतमा नियन्त्रण ल्याउनुपर्ने बताएको केही दिनलगतै भएको हो। प्रधानमन्त्री मोदीले आयातमा भइरहेको उच्च खर्च व्यवस्थापनका लागि उपभोगमा अनुशासन कायम गर्नुपर्ने सङ्केत गर्नुभएको थियो।
रूसतर्फ ढल्कियो भारत: मध्यपूर्वबाट हुने आपूर्तिमा संकुचन आएपछि भारतले रूसी कच्चा तेलको आयातलाई तीव्रता दिएको छ। जहाज ट्र्याकिङ तथा आयातसम्बन्धी तथ्याङ्कहरूका अनुसार अमेरिकी प्रतिबन्धमा प्राप्त अस्थायी छुटको फाइदा उठाउँदै भारतले यतिबेला रूसी विकल्प रोजेको देखिन्छ।
तेल कम्पनीहरू दैनिक १२ करोड डलर घाटामा
वर्तमान ऊर्जा संकटबारे बोल्दै भारतका पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यासमन्त्री हरदीप सिंह पुरीले तेल बिक्री गर्ने सरकारी कम्पनीहरू अहिले ठूलो आर्थिक दबाबबाट गुज्रिरहेको उल्लेख गर्नुभयो। मन्त्री पुरीका अनुसार यी कम्पनीहरूले दैनिक करिब १२ करोड अमेरिकी डलरसम्मको घाटा बेहोर्नुपरेको छ। यद्यपि, यस्तो प्रतिकूल अवस्थामा पनि देशमा ‘निर्बाध ऊर्जा आयात र आपूर्ति’ सुनिश्चित गरिएको दाबी उहाँले गर्नुभयो। मध्यपूर्वी युद्धले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको आपूर्ति प्रणालीलाई अस्थिर बनाइरहँदा, भारतले आन्तरिक मूल्य समायोजन र वैकल्पिक आपूर्ति स्रोत (विशेष गरी रूस) को खोजी दुवै रणनीतिलाई सँगसँगै अघि बढाइरहेको छ।
